I. GİRİŞ

İklim Kanunu kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği (“Yönetmelik”), 27 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmelik temel olarak aşağıdaki hususları düzenlemektedir:

• Yönetmelik Ek-1’inde yer alan faaliyetlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının[1] izlenmesi,
• Emisyon Ticaret Sisteminin işleyişi ile kapsama dahil faaliyetlerin belirlenmesi.

Yönetmelik kapsamı dışında tutulan tesisler şunlardır:

• Araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yürütüldüğü, yeni ürün veya süreçlerin geliştirildiği ya da test edildiği tesis veya tesis bölümleri,
• Münhasır olarak biyokütle kullanan tesis ve tesis bölümleri,
• Askeri unsurlar.

Yönetmelik ile 17 Mayıs 2014 tarihinde yayımlanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

 

II. SERA GAZI EMİSYONLARININ İZLENMESİ

Yönetmelik gereği, Yönetmelik Ek-1’inde belirtilen faaliyetlerin tamamı hakkında (kapasite farkı olmaksızın) aşağıdaki işlemlerin yapılması gerekmektedir:

• Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi: Yönetmelik Ek-6’da belirlenen ilkeler çerçevesinde sera gazı emisyonlarının izlenmesi gerekmektedir. Yönetmelik gereği işletmeler, ilk izleme faaliyetinden en az 6 ay önceden İklim Değişikliği Başkanlığı’nın (“Başkanlık”) onayına sunulmak kaydıyla hazırlayacakları izleme planı ile Başkanlığın belirleyeceği usul ve esaslara uygun şekilde izleme yapmakla yükümlüdürler.
• Sera Gazı Emisyonlarının Raporlanması: İşletmelerin her yıl 30 Nisan tarihine kadar, bir önceki yılın sera gazı emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini (yani bir sistem yılı içindeki üretim seviyesi) Başkanlığa raporlamaları gerekmektedir. Bu kapsamda yapılacak raporlama faaliyeti, Ek-6’da yer alan ilkeler ve izleme planı çerçevesinde gerçekleştirilecektir.
• Sera Gazı Emisyonlarının Doğrulanması: Sera gazı emisyon raporlarının, bağımsız ve akredite edilmiş kuruluşlarca, Başkanlığa sunulmadan önce doğrulanmış olması gerekmektedir.

İzleme faaliyetleri kapsamında Başkanlığa gönderilmiş bilgi veya belgelerde olabilecek değişiklikleri, işletmelerin en geç 30 gün içerisinde Başkanlığa bildirmeleri gerekmektedir. Aynı bildirim yükümlülüğü, işletmenin değişmesi halinde de uygulanacaktır.

Başkanlığa ya da doğrulayıcı kuruluşlara işletmelerce sunulan bilgi ve belgeler, işletmenin yazılı rızası veya kanuni bir mecburiyet olmaksızın üçüncü kişilerle paylaşılamayacaktır.

 

III. EMİSYON TİCARET SİSTEMİ

 a) Kapsam

Emisyon Ticaret Sistemi (“ETS”) kavramı, sera gazı emisyonu azaltımını teşvik eden, piyasa temelli mekanizmaların bütünü olarak tanımlanabilecektir. Yönetmelik Ek-1’inde yer alan faaliyetleri yürüten aşağıdaki tesisler ETS kapsamında kabul edilmektedir:

• Kategori B tesisler: Biyokütleden kaynaklanan CO₂hariç, transfer edilen CO₂ dahil, kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı olarak hesaplanmış yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂ (eşd)’den fazla ve 500.000 ton CO₂ (eşd)’ye eşit veya daha az olan tesisler.
• Kategori C tesisler: Biyokütleden kaynaklanan CO₂hariç, transfer edilen CO₂ dahil, kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı olarak hesaplanmış yıllık emisyonu 500.000 ton CO₂ (eşd)’den fazla olan tesisler.

b) Emisyon İzni

ETS’ye dahil olan işletmelerin, farklı adreslerde bulunan tesislerinin her biri için ayrı ayrı ve aynı adreste birden fazla tesisin faaliyet göstermesi halinde ise tek olmak üzere, sera gazı emisyonuna neden olan faaliyetlerini yürütebilmesi amacıyla Başkanlıktan sera gazı emisyon izni almaları zorunlu tutulmuştur. Bahse konu izinlerin alınması için Yönetmelik Ek-3’te yer alan bilgi ve belgelerin Başkanlığa sunulması gerekmektedir. Emisyon izni 5 yıl süre ile geçerli olup bu sürenin bitiminde yenilenmesi gerekmektedir. İşletmelerin, izin süresinin sona ermesinden en az 6 ay önce yenileme başvurusu yapmaları ve beş yıllık süre dolmadan yeniden emisyon izni almaları gerekmektedir.

Yönetmelik Geçici Madde 2 çerçevesinde işletmelerin tamamı, 9 Temmuz 2028’e kadar emisyon iznine sahip kabul edilecektir. Başkanlığın bu süreyi 2 yıl daha uzatma imkânı bulunmaktadır.

 

c) ETS’nin İşleyişi

ETS’nin işleyişi, “tahsisat” adı verilen ve her biri bir ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salma hakkını temsil eden birimler üzerine kuruludur. Kapsamdaki her işletme, bir yıl boyunca saldığı emisyon miktarı kadar tahsisatı Kasım ayının son iş gününe kadar teslim etmekle yükümlüdür.

ETS üst sınırı, bir sistem yılı için sistemde bulunacak (yani o yıl ETS kapsamındaki tesislerin tamamının salabileceği sera gazı miktarı) toplam tahsisat miktarını ifade etmektedir. Yönetmelik m. 11 kapsamında benimsenen emisyon yoğunluğu esası çerçevesinde ETS üst sınırı, her sistem yılına ilişkin doğrulanmış sera gazı emisyon raporlarının son teslim tarihinden itibaren 60 gün içinde Resmî Gazete’de yayımlanan Ulusal Tahsisat Planı kapsamında açıklanacaktır. Dolayısıyla ETS üst sınırı; sabit olan bir değerden ziyade her yıl o yılın üretim değerlerine göre değişen bir değerdir.

ETS üst sınırı, bir işletmenin birincil ya da ikincil piyasadan temin etmek durumunda kalabileceği tahsisatın maliyetini etkileyecektir. Eğer üst sınır düşükse; bu durumda piyasadan tedarik edilebilecek gerekli tahsisatın maliyetinin de yüksek olması beklenmektedir.

d) ETS Piyasasının İşleyişi

Kanun ve Yönetmelik gereği ETS kapsamındaki işletmelerin her sistem yılı için, sera gazı emisyonları kadar tahsisatı Başkanlığa sunmaları gerekmektedir. Tahsisat elde etmek için aşağıdaki üç kaynak mevcuttur:

• Ücretsiz tahsisatlar: Başkanlık tarafından sağlanan bedelsiz tahsisatlardır. Bu tahsisatları alabilmek için işletmelerin Ulusal Tahsisat Planı’nın yayımlanmasından sonra 30 gün içerisinde Başkanlığa başvuru yapması gerekmektedir.
• Birincil piyasadan elde edilecek tahsisatlar: Başkanlıkça Ulusal Tahsisat Planı’nın yayımlanmasından itibaren 15 iş günü içinde duyurulacak ihale takvimine göre satışa sunulacak tahsisatlardır.
• İkincil piyasadan elde edilecek tahsisatlar: ETS kapsamındaki işletmelerin birbirlerine tahsisat satması neticesinde elde edilebilecek tahsisatlardır.

Birincil ve ikincil piyasa olarak tanımlanan ETS piyasasında, fiyat spekülasyonlarının önüne geçmek için aşağıdaki mekanizmalar Yönetmelikte öngörülmüştür:

• Piyasa İstikrar Rezervi: Tahsisat fiyatlarının değişimine bağlı olarak birincil piyasada ilave satışlar için kullanılacak tahsisat rezervleridir.
• Bankalama: Tahsisatların, ilgili uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılması.
• Ödünç alma: Uygulama dönemi içindeki sonraki yıllara ait tahsisatların, mevcut teslim yılı için kullanılması.
• Ek rezerv kullanımı: Yönetmelik m. 16’da belirtilen koşulları sağlayan tesislere, talep üzerine ve Karbon Piyasası Kurulu onayı ile limitli miktarda ek tahsisat rezervi kullandırılabilmektedir.
• Denkleştirme: Ülke sınırları içerisinde gerçekleşen projelerden elde edilen karbon kredileri, Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecek oranı geçmeyecek şekilde tahsisat teslim yükümlülüğünde kullanılabilecektir.

 

e) Tahsisat Teslim Yükümlülüğü

Yönetmelik m. 16 çerçevesinde tahsisat teslim yükümlülüğü, tesis bazında ve doğrulanmış emisyon raporundaki miktara denk gelecek şekilde, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar yerine getirilmelidir. Yükümlülük yılında teslim edilmeyen tahsisat miktarları, telafi yılında teslim edilmesi gereken miktar olarak değerlendirilmekte ve bir sonraki yılın yükümlülüğüne eklenmektedir. Bu durum ayrıca idari yaptırım uygulanmasına engel değildir.

 

IV. YAPTIRIMLAR

Yönetmelik m. 35/1-a uyarınca doğrulanmış emisyon raporunu süresinde sunmayanlara uygulanacak cezalar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Tesis Kategorisi	Yıllık Emisyon Aralığı	İdari Para Cezası
Kategori A	—	627.450 TL
Kategori B	50.000 – 250.000 ton CO2 (eşd)	1.254.900 TL
Kategori B	250.000 – 500.000 ton CO2 (eşd)	2.509.800 TL
Kategori C	500.000 – 2.000.000 ton CO2 (eşd)	4.392.150 TL
Kategori C	2.000.000 ton CO2 (eşd) üzeri	6.274.500 TL

Başkanlıkça kurulan elektronik sistemde onaylı izleme planı bulunmayan ve bu nedenle tespiti tarihinde herhangi bir kategori sınıflandırmasına tabi olamayan tesisler için, tesisin kurulu kapasitesine eşdeğer bir tesis ve kategori belirlenerek bu bentteki ilgili yaptırımlar uygulanacaktır. ETS kapsamında olan işletmelere ise söz konusu cezalar iki kat olarak verilecektir.

Yönetmelik m. 35/1-c uyarınca emisyon izinsiz ya da emisyon izninin süresi biten ya da iptal edilen izinle faaliyete devam edenlere aşağıdaki yaptırımlar uygulanacaktır:

Tesis Kategorisi	Yıllık Emisyon Aralığı	İdari Para Cezası
Kategori B	50.000 – 100.000 ton CO2 (eşd)	1.254.900 TL
Kategori B	100.000 – 300.000 ton CO2 (eşd)	2.509.800 TL
Kategori B	300.000 – 500.000 ton CO2 (eşd)	3.764.700 TL
Kategori C	500.000 – 2.000.000 ton CO2 (eşd)	6.274.500 TL
Kategori C	2.000.000 – 5.000.000 ton CO2 (eşd)	8.784.300 TL
Kategori C	5.000.000 ton CO2 (eşd) üzeri	12.549.000 TL

 

V. VERİLERİN SAKLANMASI

İşletmeler, ilgili tüm verilerini ve bilgi kayıtlarını en az 10 yıl süreyle saklamak ve talep üzerine bu belgeleri niteliğine uygun düştüğü ölçüde ilgili idarenin incelemesine sunmakla yükümlü kılınmışlardır.

 

VI. YÖNETMELİĞİN ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASI

a) ETS’ye İlişkin Hükümler

ETS, Karbon Piyasası Kurulunca kapsamı, süresi ile uygulamaya dair usul ve esasları belirlenecek pilot uygulama dönemi ile başlayacaktır. Öte yandan doğal gazın ve ham petrolün iletimi ve depolanması kapsamındaki faaliyetler; izleme, raporlama ve doğrulama süreçleri hariç olmak kaydıyla, birinci uygulama dönemi sonuna kadar yerine getirdikleri faaliyetlerle sınırlı olmak üzere Emisyon Ticaret Sistemi kapsamı dışında tutulmuştur.

b) İzlemeye Dair Yükümlülükler

Pilot uygulama dönemi kapsamında yer alan işletmeler tarafından hazırlanacak ilk İzleme Metodolojisi Planları, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 2 ay içinde elektronik ortamda Başkanlığa sunulacaktır. Söz konusu sürenin Başkanlıkça 6 aya kadar uzatılması mümkündür.

ETS kapsamındaki işletmelerden, pilot uygulama döneminde İzleme Metodolojisi Planı sunmamış olanlar tarafından hazırlanacak ilk İzleme Metodolojisi Planları, birinci uygulama döneminin başlayacağı yıldan önceki takvim yılının sonuna kadar elektronik ortamda Başkanlığa sunulmalıdır. Başkanlık, gerekli görmesi halinde 6 aya kadar bu süreyi uzatabilecektir.

[1] Sera gazı emisyonu Yönetmelikte şu şekilde tanımlanmıştır: Kızılötesi radyasyon emen ve yeniden salan hem tabii ve hem de beşerî kaynaklı olabilen ve Yönetmelik Ek-2’deki (Karbon Dioksit (CO₂), Metan (CH₄), Diazot Oksit (N₂O), Hidroflorokarbonlar (HFC’ler), Perflorokarbonlar (PFC’ler), Sülfür Hegzaflorid (SF₆)) listede belirtilen gazları ve gaz benzeri diğer atmosfer bileşenleri.